Ο Ψηφιακός Γραμματισμός στα Τρία Πρώτα Χρόνια του Δημοτικού Σχολείου 

στη Σλοβενία: Μια Μελέτη Περίπτωσης

Ως εκπαιδευτικός πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης με ενδιαφέρει το θέμα της ανάπτυξης του ψηφιακού γραμματισμού σε πρώιμες ηλικίες και θα ήθελα να μάθω πως ανταπεξέρχονται σε αυτή την ανάγκη άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αποφάσισα έτσι να σας παρουσιάσω μια μελέτη περίπτωσης που ερευνά την ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων σε παιδιά των τριών πρώτων τάξεων του δημοτικού σχολείου στη Σλοβενία. Πρόκειται για μια ποιοτική έρευνα η οποία μελέτησε τις απόψεις των εκπαιδευτικών, των γονέων και των μαθητών τριών διαφορετικών σχολείων αναφορικά με τη σημασία του ψηφιακού αλφαβητισμού. Το αντικείμενο  της ήταν  η εις βάθος κατανόηση της ένταξης του ψηφιακού γραμματισμού στα πρώτα τρία χρόνια του δημοτικού.

Σύμφωνα με τον Martin (2005). "o ψηφιακός γραμματισμός είναι η ικανότητα επιτυχίας σε  συνδιαλλαγές με ηλεκτρονικές υποδομές και εργαλεία"(σελ. 131). Πλέον ο ψηφιακός γραμματισμός αποτελεί αναγκαιότητα για τους πολίτες, αφού, όπως αναφέρει και ο Martin(2005), ο κόσμος μας είναι e permeated, που, σε ελεύθερη μετάφραση, σημαίνει ότι είναι διαποτισμένος από κάθε είδους ηλεκτρονικές συνδιαλλαγές. Το να κατέχει άρα κάποιος τις δεξιότητες να ανταποκρίνεται σε αυτές τις συνδιαλλαγές καθιστά τη ζωή του ευκολότερη, αλλά και τον ίδιο πιο ανταγωνιστικό και παραγωγικό.

Αναλογιζόμενοι τα παραπάνω αντιλαμβανόμαστε όλοι πόσο σημαντικό είναι για την εκπαίδευση να αναλάβει κομβικό ρόλο στην προετοιμασία των νέων, ώστε να αποκτήσουν δεξιότητες ψηφιακού γραμματισμού. Και πράγματι τα κράτη και οι οργανισμοί ανά την υφήλιο αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες ώστε να εκπαιδεύσουν τόσο τους εκπαιδευτικούς, αλλά και τους μαθητές στη χρήση των ψηφιακών μέσων και στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων που θα τους καταστήσουν ικανούς συμμέτοχους του "e permeated" κόσμου.

Η θεωρία της ψηφιακής εκπαίδευσης έχει εισέλθει στα προγράμματα σπουδών με πολλές διαφορετικές μορφές, είτε ως ανεξάρτητο μάθημα είτε ως διαθεματική προσέγγιση. Η βελτίωση του ψηφιακού γραμματισμού περιλαμβάνεται στo  «Ευρωπαϊκή  Στρατηγική 2020» (Eurostat, 2015, σελ. 192). Επειδή όλοι οι χρήστες του Διαδικτύου εκτίθενται σε κινδύνους, η Ευρωπαϊκή Ένωση ξεκίνησε την "Ευρωπαϊκή στρατηγική για ένα καλύτερο Διαδίκτυο για τα Παιδιά" το 2012. Το 2007 η κυβέρνηση της Δημοκρατίας της Σλοβενίας ενέκρινε την «αναπτυξιακή στρατηγική για την Κοινωνία της Πληροφορίας έως το 2017», η οποία  περιλάμβανε σχέδια για την ενίσχυση της ένταξης των ΤΠΕ στα αναλυτικά  προγράμματα.

Τα παιδιά αρχίζουν να χρησιμοποιούν ΤΠΕ στην προσχολική ηλικία. Η ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων συνδέεται με τη χρήση ΤΠΕ στο σχολείο, έτσι πρέπει η διδασκαλία των ΤΠΕ να περιληφθεί στο αναλυτικό πρόγραμμα. Σημαντικός εδώ είναι ο ρόλος των εκπαιδευτικών Α/θμιας, ώστε να ενθαρρύνουν και να  διδάξουν τους  μαθητές  να χρησιμοποιούν τα ψηφιακά μέσα ως εργαλείο για την απόκτηση γνώσεων. Επίσης, η συνεχώς εξελίσημη τεχνολογία επιτρέπει στους εκπαιδευτικούς να εφαρμόζουν  νέους τρόπους διδασκαλίας.  

Στην πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου η εξοικείωση με τα ψηφιακά μέσα μπορεί να περιλαμβάνει την διδασκαλία της  πληκτρολόγησης. Επίσης η ένταξη της Η ψηφιακής αφήγησης στα μαθήματα είναι ένας δημιουργικός και απλός τρόπος για να παρακινηθούν οι νεότεροι μαθητές να συμμετάσχουν.

Η Uršej (2019), αναφέρει πως  στα δημοτικά σχολεία της Σλοβενίας ο υπολογιστής είναι υποχρεωτικός εξοπλισμός σε κάθε τάξη κατά τα πρώτα τρία χρόνια. Το πόσο και με ποιο τρόπο το ψηφιακό υλικό χρησιμοποιείται στη διδασκαλία εξαρτάται από τον κάθε δάσκαλο. Οι ΤΠΕ ενσωματώνονται στο πρόγραμμα σπουδών μέσω διδακτικών συστάσεων σε υποχρεωτικά μαθήματα που δεν περιλαμβάνουν βασικές γνώσεις των επιστημών υπολογιστών στα πρότυπα γνώσης τους. Ως εκ τούτου, η εφαρμογή των ΤΠΕ στις τάξεις εξαρτάται από την επινοητικότητα του κάθε εκπαιδευτικού και τις ικανότητές του στη χρήση υπολογιστών και το Διαδίκτυο.

Οι έρευνες δείχνουν ότι στα πρώτα τρία χρόνια της πρωτοβάθμιας στη Σλοβενία , μαθητές και δάσκαλοι χρησιμοποιούν τον υπολογιστή ως διδακτικό εργαλείο που βοηθά τους μαθητές να μάθουν και τους  εκπαιδευτικούς να διδάσκουν πιο αποτελεσματικά και ότι πιο συχνά  οι εκπαιδευτικοί πιο συχνά χρησιμοποιούν διδακτικά προγράμματα υπολογιστών στα μαθηματικά, στη μελέτη και στα σλοβενικά. Υπάρχει διαθέσιμο  ηλεκτρονικό περιεχόμενο που μπορεί να συμπληρώσει το διδακτικό υλικό και η χρήση του είναι πολύ δημοφιλής στους εκπαιδευτικούς,  καθώς υπάρχουν πολλές δραστηριότητες στην τάξη που συνδέονται με ηλεκτρονικό περιεχόμενο, γεγονός που ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς να το χρησιμοποιούν.

Τα συμπεράσματα της μελέτης έδειξαν ότι οι μαθητές του πρώτου τριετούς κύκλου Α/θμιας εκπαίδευσης στη Σλοβενία έχουν διαφορετικές εμπειρίες στη χρήση υπολογιστών. Οι εκπαιδευτικοί αποδίδουν τις διαφορές στις γνώσεις και τις δεξιότητες των μαθητών στη χρήση ΤΠΕ. Οι γονείς προειδοποιούν για τις διαφορές στην ψηφιακή παιδεία των μαθητών και τις  αποδίδουν στη διαφορετική χρήση των ΤΠΕ λόγω άνισων ευκαιριών στη χρήση τεχνολογίας στο σπίτι, που εξαρτάται από την οικονομική κατάσταση της οικογένειας. Τονίζουν επίσης ότι οι εκπαιδευτικοί πρέπει να δώσουν προσοχή στην ασφαλή χρήση του Διαδικτύου κατά τη χρήση ΤΠΕ.

Οι εκπαιδευτικοί  προτείνουν τη δημιουργία  κάθετου σχεδίου ανάπτυξης ψηφιακού γραμματισμού, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορές στη χρήση των ΤΠΕ και στην εκμάθηση δεξιοτήτων ΤΠΕ. Θεωρούν πως οι ίδιοι αγωνίζονται για τη συστηματική μεταρρύθμιση των υποχρεωτικών μαθημάτων, ώστε να εμπλέκουν τη χρήση ΤΠΕ.  Ο  ρόλος του εκπαιδευτικού στην ενσωμάτωση των ΤΠΕ στη διδασκαλία θα πρέπει να έιναι ένας από τους βασικούς παράγοντες στο αναθεωρημένο πρόγραμμα σπουδών των δημοτικών σχολείων της Σλοβενίας. Ωστόσο μέχρι στιγμής  η ολοκληρωμένη ένταξη των ΤΠΕ ορίζεται πολύ αόριστα.

Βιβλιογραφία

Martin, A. (2005). DigEuLit—A European framework for digital literacy: A progress report. Journal of eLiteracy, 2(2), 130–136.

Uršej, Κ. (2019). Digital Literacy in the First Three Years of Primary School: Case Study in Slovenia. International Journal of Management, Knowledge and Learning, 8(1), 61–77. Retrieved from http://www.issbs.si/press/ISSN/2232-5697/8_61-77.pdf